Jaskra cichy złodziej wzroku

Badanie w kierunku jaskry

Jaskra nie polega na tym, że mamy za wysokie ciśnienie w oku i nie oznacza choroby nadciśnieniowej. Okazuje się, że chorujący na jaskrę mają ciśnienie wewnątrzgałkowe różnej wielkości – i niskie i wysokie, jednak zawsze zbyt duże dla swojego oka. W świetle dzisiejszych doniesień naukowych trudno jest mówić więc o normie, która wyznaczałaby pewnik, że powyżej określonej wartości słupka rtęci, z pewnością mamy jaskrę. Za wysokie ciśnienie to jeszcze nie jaskra. Z chorobą mamy do czynienia dopiero wtedy, gdy to podniesione (względem naszej osobistej normy) ciśnienie w oku prowadzi do uszkodzeń tarczy nerwu wzrokowego, a co za tym idzie – ubytków w polu widzenia. Przyczyny wzrostu ciśnienia wewnątrz oka są różne, począwszy od genetycznych, poprzez anatomiczne, kończąc na zewnętrznych (np. leko-pochodnych).

jaskra leczenie

Ryc.  1 Po lewej – prawidłowa tarcza nerwu wzrokowego, po prawej – neuropatia jaskrowa [1]

 

Jaskrowe uszkodzenia nerwu wzrokowego

Jaskrowe uszkodzenia nerwu wzrokowego nazywamy neuropatią, czyli zmianami zanikowymi tkanki nerwowej. Można dzielić jaskrę ze względu na jej przyczyny na wiele typów, jednak postępujące zmiany w budowie nerwu wzrokowego są jednakowe dla nich wszystkich. Zanik włókien nerwowych siatkówki to pierwszy kliniczny objaw uszkodzenia wzroku w przebiegu jaskry.

 

Badania w jaskrze

Badanie tomografii tylnego odcinka oka – OCT, ma na celu zobrazowanie tarczy nerwu wzrokowego, charakterystykę pierścienia włókien nerwowych oraz zagłębienia tarczy, ujawnienie zmian zanikowych komórek zwojowych siatkówki. Zmiany morfologiczne na dnie oka powinny korespondować z charakterystycznymi dla jaskry, ubytkami w polu widzenia. Badanie pola widzenia, czyli perymetria jest drugim kluczowym narzędziem, nie tylko w rozpoznawaniu jaskry, ale również w monitorowaniu postępu choroby.

Mówimy, że mroczki jaskrowe pojawiają się kolejno w odpowiednich miejscach i ich sekwencja rozwoju mówi nam o stopniu zaawansowania neuropatii jaskrowej. Ubytki widoczne jako ciemne plamy w polu widzenia mają nie tylko typowe dla schorzenia położenie, ale również kształt. Warto podkreślić, że zmiany w perymetrii pojawiają się w jaskrze, jako drugie w kolejności. Wynika to z zależności, iż liczebność komórek zwojowych siatkówki musi zmaleć do pewnej wartości, aby w badaniu wykryty został ubytek w polu widzenia. Oznacza to, że pomimo charakterystycznych dla jaskry zmian anatomicznych widocznych na dnie oka, nie będziemy zauważać symptomów choroby. Stąd jakże ważne są badania profilaktyczne i coroczne kontrolne. A także i potocznie nazywanie jaskry cichym złodziejem wzroku znajduje tu swoje wytłumaczenie.

Na szczęście konstruowane są coraz bardziej czułe przyrządy pomiarowe śledzące i alarmujące o nawet bardzo znikomych zmianach w polu widzenia. Do takich urządzeń należy perymetr FDT Matrix (Zeiss), który nie dość, że cechuje się wysoką czułością i powtarzalnością wyników, to również pozwala na skrócenie czasu badania o ponad połowę. To bardzo duży przełom w dziedzinie badania pola widzenia i podniesienie komfortu pacjenta.

 

Czynniki ryzyka zachorowania na jaskrę oka

Czynniki ryzyka zachorowania na jaskrę, poza podwyższonym ciśnieniem w oku, to:

  • rodzinne występowanie jaskry
  • podeszły wiek
  • nadciśnienie tętnicze
  • hipotonia nocna
  • niskie ciśnienie tętnicze
  • obniżony przepływ krwi w obrębie głowy
  • zawał
  • udar
  • wysoka degeneracyjna krótkowzroczność
  • cukrzyca
  • anemia
  • migrena
  • zimne stopy i dłonie
  • płeć żeńska

jaskra leczenie

Ryc.  2 Mechanizm powstawania i postępu jaskrowego uszkodzenia  nerwu wzrokowego [2]

 

Ciśnienie śródgałkowe a jaskra

Przy pomiarach ciśnienia wewnątrzgałkowego warto zdawać sobie sprawę z dobowych zmian w jego wielkości. Najwyższe ciśnienie notuje się najczęściej na godziny poranne, natomiast później w ciągu dnia może ono spadać nawet o 6 mm Hg. Dla potwierdzenia wysokiej średniej wartości ciśnienia oka zaleca się zbadanie krzywej ciśnienia, czyli wielokrotny pomiar w ciągu całej doby. Należy tu jednak podkreślić, że jaskra, jak już wspomniano, nie zawsze wiąże się z nietypowo wysokim ciśnieniem. Możemy mieć do czynienia z jaskrą pierwotną otwartego kąta, czy jaskrą z normalnym ciśnieniem (ponad 30% wszystkich przypadków zachorowań).

O wielkości ciśnienia wewnątrzgałkowego decyduje hydrodynamika cieczy wodnistej. Jest to płyn produkowany przez mięsień rzęskowy, który krąży naturalnie pomiędzy tylną a przednią komorą oka – od mięśnia rzęskowego, poprzez źrenicę, aż do kąta przesączania – czyli kąta pomiędzy tęczówką a rogówką.

Od szerokości tegoż kąta zależy prędkość odpływu cieczy wodnistej z przedniego odcinka oka, a więc i to, jak wysokie będzie tam ciśnienie. Badanie kąta przesączania nazywamy gonioskopią i najczęściej wykonywane jest z pomocą soczewki gonioskopowej lub trójlustra Goldmana. Dodatkowo nowoczesne techniki obrazowania przedniego odcinka oka – takie jak OCT lub kamera Scheimpfluga  Oculyzerze pozwalają na dodatkowe zdjęcia i precyzyjne zwymiarowane kąta między rogówką a tęczówką.

jaskra przyczyny  

Ryc.  3 Kierunek przepływu cieczy wodnistej w jaskrze otwartego kąta (po lewej) i zamkniętego kąta (po prawej) [3]

 

Klasyfikacja jaskry

Jaskrę dzielimy ze względu na wielkość kąta przesączania oraz pochodzenie choroby (rodzaje jaskry):

  • Jaskra pierwotna
    • Jaskra pierwotnie zamkniętego kąta (JPZK)
    • Jaskra pierwotna otwartego kąta (JPOK)
    • Jaskra pierwotna wzrodzona (JPW)
  • Jaskra wtórna
    • Jaskra wtórna otwartego kąta (JWOK)
      • Jaskra w przebiegu PEX (zespołu rzekomego złuszczania), inaczej Jaskra torebkowa
      • Jaskra barwnikowa (w zespole rozproszenia barwnika – PDS)
      • JWOK w zapaleniu błony naczyniowej
      • JWOK fakolityczna – związana z patologią soczewki
      • JWOK w wyniku urazu oka
      • JWOK w pourazowym cofnięciu kąta
      • JWOK z cieniami komórek
      • JWOK jatrogenna
    • Jaskra wtórnie zamkniętego kąta
      • Z blokiem źrenicznym
      • Bez bloku źrenicznego
    • Jaskra wrodzona wtórna (JWW) w przebiegu zespołów wrodzonych
    • Jaskra wtórna polekowa
  • Jaskra normalnego ciśnienia (JNC)

Ostra jaskra, czyli uważaj na kąt

Ostre zamknięcie kata – dawniej nazywane ostrym atakiem jaskry może nastąpić nagle i jest bardzo nieprzyjemnym epizodem. Towarzyszą mu objawy:

  • nagły silny ból oka i głowy
  • nudności i wymioty
  • zamglenie obrazu
  • koła tęczowe wokół źródeł światła
  • spadek ostrości widzenia
  • czerwone oko
  • szeroka pionowa źrenica niereagująca na światło
  • bardzo wysokie ciśnienie w oku > 60 mm Hg

Szybka interwencja jest kluczowa w przypadku wystąpienia ostrego zamknięcia kąta, by zapobiec trwałemu uszkodzeniu wzroku. Zauważywszy powyższe symptomy – działaj i zgłoś się niezwłocznie do okulisty.

Leczenie jaskry ma na celu utrzymanie u pacjenta użytecznej ostrości widzenia poprzez zahamowanie lub minimalizowanie postępu neuropatii jaskrowej. Uzyskujemy to poprzez zmniejszanie ciśnienia w oku stosując leki i zabiegi zmniejszające produkcję cieczy wodnistej lub ułatwiające jej odpływ.

Pamiętajmy, że jaskra to jedna z głównych przyczyn ślepoty na świecie, jednocześnie bardzo podstępna, bo cicha. Niezauważalne objawy mogą prowadzić do zmian, których nie cofniemy, zatem – pamiętaj, badaj wzrok, by widzieć dobrze i zdrowo przez długie lata!

 

Literatura

[1] https://www.glaucoma.org/glaucoma/optic-nerve-cupping.php

[2] https://www.allaboutvision.com/conditions/glaucoma.htm

[3] https://www.glaucoma-itrack.com/glaucoma/types-of-glaucoma/

[4] M.H. Niżankowska,  Okulistyka. Podstawy kliniczne, Warszawa, Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2007

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.