Pierwsze oznaki jaskry – co zrobić, gdy się pojawią?

O tym, że jaskra jest groźna i potrafi trwale uszkodzić wzrok słyszeliśmy już nie jeden raz. Co zrobić, gdy pojawią się pierwsze oznaki tego schorzenia?

Nerwy i ciśnienie – czyli o co chodzi w jaskrze?

Jaskra to choroba nerwu wzrokowego – kluczowej struktury dla całego zmysłu widzenia. Jego włókna przenoszą informację z siatkówki oka wprost do mózgu, gdzie powstaje ostateczny widziany przez nas obraz. Miejsce, w którym nerw wzrokowy wychodzi z gałki ocznej nazywa się tarczą. Niestety, są sytuacje w których dochodzi do jego uszkodzenia. Najczęściej dzieje się tak na skutek wzrostu ciśnienia wewnątrz oka. Powoduje to stopniowe obumieranie i zanik poszczególnych włókien nerwu, co – jak nietrudno się domyślić – może mieć dość poważne skutki dla widzenia.

Rodzaje jaskry

Jaskra to choroba, która ma kilka różnych postaci. Pierwsze kryterium, jakie bierze się pod uwagę, to czy jest pierwotna, czy też powstała w wyniku innego schorzenia (wtórna). Drugą bardzo ważną kwestią jest kąt przesączania – jego budowa i funkcjonowanie ma wpływ na przebieg choroby. Wyróżniamy:

  • Jaskrę pierwotną otwartego kąta przesączania – to najczęściej występująca postać schorzenia. Jest niestety bardzo podstępna – w wielu przypadkach całymi latami rozwija się bezobjawowo, nie dając żadnych dolegliwości! To znacznie utrudnia wczesne wykrycie – kiedy w końcu schorzenie staje się zauważalne, często jest już na bardzo zaawansowanym etapie.
  • Jaskrę pierwotną zamkniętego kąta przesączania – związaną z nieprawidłową budową kąta przesączania. Dochodzi do zablokowania odpływu cieczy wodnistej z oka i w konsekwencji do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Ta odmiana choroby występuje rzadziej (ok. 5-10% przypadków). W jej przebiegu może też wystąpić tzw. ostry atak jaskry, czyli sytuacja, w której dochodzi do gwałtownego zamknięcia kąta przesączania – potrzeba wtedy szybkiego zgłoszenia się do lekarza, bo w przeciwnym razie w krótkim czasie może dojść do nawet całkowitej utraty wzroku.
  • Jaskrę wtórną – która powstaje z powodu zadziałania jakiegoś konkretnego czynnika – urazu, innej choroby (np. zaćmy), czy też stanu zapalnego. Podobnie jak jaskra pierwotna występuje w postaci z otwartym lub zamkniętym kątem przesączania. 
  • Jaskrę wrodzoną – zaburzenia budowy i funkcji kąta mogą powstać też wcześniej – już w okresie embrionalnym. Jeśli dojdzie do takiej sytuacji, wtedy mówimy o jaskrze wrodzonej. Schorzenie ujawnia się w ciągu pierwszych kilku-kilkunastu lat życia (a nawet w okresie noworodkowym). Charakterystycznym objawem może być powiększenie jednego z oczu (tzw. wole oko).

Przyczyny rozwoju jaskry

Wiemy już, że jedną z głównych przyczyn występowania neuropatii jaskrowej jest wzrost ciśnienia wewnątrz gałki ocznej i związany z tym ucisk tarczy nerwu wzrokowego. Można by jednak zapytać – skąd bierze się ten wzrost ciśnienia? To zależy – w przypadku jaskry zamkniętego kąta przesączania „winna” jest najczęściej nieprawidłowa budowa odpływu cieczy wodnistej, który jest wtedy bardzo łatwo blokowany – np. w trakcie akomodacji lub podczas zmiany szerokości źrenicy. Bezpośrednią przyczynę powstawania zmian można też łatwo wskazać w przypadku jaskry wtórnej i wrodzonej. Niestety, nie jest to takie proste w najczęściej występującej jaskrze pierwotnej otwartego kąta przesączania. Do dziś nie udało się ustalić, w jaki dokładnie sposób dochodzi do jej rozwoju. Dlatego też tę postać często określa się mianem idiopatycznej, czyli samoistnej. Warto jednak pamiętać, że podstawowym czynnikiem ryzyka jej wystąpienia jest wzmożone ciśnienie wewnątrz gałki ocznej. Do innych zaliczyć można jeszcze m.in.:

  • wysoką krótkowzroczność;
  • cienką rogówkę;
  • choroby sercowo naczyniowe;
  • częste migreny;
  • przypadki występowania jaskry w najbliższej rodzinie.

Jakie objawy powoduje jaskra?

U większości pacjentów jaskra długo nie daje żadnych objawów, bo nasz mózg skutecznie próbuje kompensować pojawiające się zaburzenia widzenia. Postać pierwotna zamkniętego kąta przesączania może jednak powodować objawy jeszcze przed powstaniem neuropatii. Zaniepokoić nas powinny:

  • silne bóle oczu i głowy;
  • wrażenie halo (aureoli) wokół źródeł światła;
  • przymglenie, zawężenie widzenia;
  • światłowstręt;
  • nudności i wymioty (występują w połączeniu z silnym bólem głowy i oczu w trakcie ostrego ataku jaskry).

Co zrobić, gdy pojawią się pierwsze oznaki jaskry? Najlepiej umówić się na pilną wizytę u okulisty, który zbada nasze oczy i postawi właściwą diagnozę. Warto pamiętać, że w przypadku tego schorzenia liczy się czas – im wcześniej wykryta jaskra, tym większe szanse na zachowanie dobrego wzroku. „Wcześnie” to w jej przypadku często jeszcze zanim pojawią się wyraźne objawy – w końcu w bardzo wielu przypadkach rozwija się ona po cichu. Dlatego najlepsze, co możemy zrobić to regularna kontrola wzroku u okulisty – nawet wtedy, gdy wydaje nam się, że wszystko jest w jak najlepszym porządku. Po 40. roku życia powinniśmy badać oczy przynajmniej raz na dwa lata, a po 55. – raz do roku. Jeśli dotąd tego nie robiłeś/łaś, najwyższy czas na zmianę!

Jak diagnozuje się jaskrę?

Diagnostyka jaskry opiera się głównie na stwierdzeniu charakterystycznych cech występujących w przebiegu tej choroby – zmian tarczy nerwu wzrokowego na dnie oka oraz ubytków pola widzenia. Do najczęściej wykonywanych badań zaliczamy:

  • gonioskopię (ocenę kąta przesączania);
  • tonometrię (pomiar ciśnienia wewnątrz gałki ocznej);
  • OCT, czyli optyczną koherentną tomografię (ocenę grubości włókien nerwowych siatkówki, w tym również tarczy nerwu wzrokowego);
  • perymetrię (badanie pola widzenia);
  • badanie ostrości wzroku;
  • USG gałki ocznej.

Leczenie jaskry – czy jest możliwe?

To, czy leczenie jest możliwe zależy od kilku czynników:

  • stopnia zaawansowania trwającej choroby (tzn. jak bardzo uszkodzony jest nerw wzrokowy);
  • postaci jaskry;
  • szybkości, z jaką postępuje;
  • wieku pacjenta;
  • indywidualnych uwarunkowań chorego.


W przypadku jaskry pierwotnej otwartego kąta przesączania całkowite wyleczenie jest zwykle niemożliwe – można jednak podjąć walkę o zachowanie jak najlepszej jakości widzenia i maksymalne spowolnienie postępów choroby. W postaci zamkniętego kąta, w początkowych, mniej zaawansowanych przypadkach, najczęściej stosuje się krople do oczu. Celem takiej terapii jest obniżenie ciśnienia wewnątrz gałki ocznej, a następnie utrzymywanie go na bezpiecznym poziomie. Kiedy sytuacja jest poważniejsza, a jaskra bardziej zaawansowana, można zastosować też leczenie operacyjne. Istnieje kilka rodzajów zabiegów, których wspólnym celem jest obniżenie ciśnienia i próba stworzenia nowej (dodatkowej) drogi odpływu dla cieczy wodnistej z oka. Wykonuje się m.in.:

  • Selektywną trabekuloplastykę laserową (SLT) – która może być stosowana w różnych postaciach jaskry i w razie potrzeby wielokrotnie powtarzana. Zabieg polega na pobudzeniu komórek do usuwania złogów utrudniających odpływ cieczy wodnistej. Dzięki temu poprawia się jej odpływ i obniża ciśnienie wewnątrz oka. Co ciekawe, procedura SLT trwa tylko ok. 5 minut!
  • Irydotomię laserową – polegającą na wykonaniu niewielkiego otworu w tęczówce, przez który może uchodzić ciecz wodnista. Często stosowana w jaskrze zamkniętego kąta.
  • Wszczepienie mikroimplantów – które obniżają i stabilizują ciśnienie wewnątrzgałkowe.

Są to w pełni bezpieczne i – dzięki miejscowemu znieczuleniu – zupełnie bezbolesne zabiegi, stosowane w walce z neuropatią jaskrową na całym świecie.

Bibliografia:

  1. Weinreb R.N., Aung T., Medeiros F.A. The pathophysiology and treatment of glaucoma: a review. JAMA. 2014 May 14; 311(18): 1901-11. doi: 10.1001/jama.2014.3192. PMID: 24825645; PMCID: PMC4523637.
  2. Garg A., Gazzard G. Selective laser trabeculoplasty: past, present, and future. Eye (Lond). 2018 May; 32(5): 863-876. doi: 10.1038/eye.2017.273. Epub 2018 Jan 5. Erratum in: Eye (Lond). 2020 Aug; 34(8): 1487. PMID: 29303146; PMCID: PMC5944654.
  3. Chen Y.Y., Lai Y.J., Yen Y.F., Huang L.Y. Use of iStent as a Standalone Operation in Patients with Open-Angle Glaucoma. J Ophthalmol. 2020 May 24; 2020: 8754730. doi: 10.1155/2020/8754730. PMID: 32566270; PMCID: PMC7267876.
  4. Niżankowska M.H. Podstawy okulistyki. Wydanie II poprawione i uzupełnione. VOLUMED, Wrocław 2000.
  5. https://www.glaucoma.org/glaucoma/glaucoma-facts-and-stats.php
Opublikowano
Umieszczono w kategoriach: Jaskra